This image has an empty alt attribute; its file name is ecab.jpg

राजनीतिसँग जुध्दै एनआरएनए

नरेश कोइराला

अठार वर्षअघि पहिलो गैर आवासीय नेपाली (एनआरएन) सम्मेलन (एनआरएन अर्थात् विदेशमा बसोबास गर्ने नेपाली मूलका मानिस) हुनुभन्दा केही दिनअघि हामीले हाम्रा राजनीतिज्ञहरूको ढोका ढकढक्याइरहेका थियौं । गैर आवासीय नेपालीहरूको अधिकार पुर्नस्थापनाका लागि उनीहरूको समर्थनको लागि लबिङ गरिरहेका थियौं। नेपालमा बस्ने, काम गर्ने र नेपालको सामाजिक तथा आर्थिक विकासमा साझेदार बन्ने हाम्रो प्रतिबद्धता थियो ।

हाम्रो समूहमा डा. उपेन्द्र महतो, राम प्रताप थापा, जीवा लामिछाने र अरु केही थियौ । महतो र लामिछाने पछि गैर आवासीय नेपाली संघको अध्यक्ष हुनु भयो । राम थापा प्रमुख संरक्षक । हामीले नेपाली कांग्रेसका जीपी कोइराला र शेरबहादुर देउवा, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका पशुपति शमशेर राणा र तत्कालीन नेकपा एमालेका माधवकुमार नेपाललाई भेट्यौ ।.उनीहरू सबैले नेपालको विकासमा सहयोग गर्ने एनआरएनहरूको क्षमतालाई स्वीकार गरे र हामीलाई सहयोगको आश्वासन दिए ।

अक्टोबर सन् २००३ मा काठमाडौंमा सम्पन्न एनआरएनहरूको पहिलो सम्मेलन सरकार र प्रवासीबीच सहकार्यका साथ सम्पन्न भयो । गैर आवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) स्थापना गर्दै प्रवासी नेपालीको हितका लागि लबिङ गरी नेपालको विकासको आकांक्षा पूरा गर्न परिचालन गर्ने निर्णय गर्यो । यो खुसी र रोमाञ्चकको समय थियो ।

सम्मेलनको लगत्तै मस्यौदा तयार पारिएको एनआरएनएको विधानले एनआरएनएलाई स्वतन्त्र, नाफारहित, गैरराजनीतिक, गैरसरकारी भनी उल्लेख गरियो । गैर राजनीतिक विशेषता महत्वपूर्ण छ । एक राजनैतिक पक्षपातपूर्ण संगठनले डायस्पोरामा विविधतालाई अँगाल्न सक्षम हुँदैन । साथै, गुटबन्दीले संगठन भित्र विभाजन र द्वन्द्व सिर्जना गर्ने जोखिम प्रस्तुत ग¥यो ।

२००३ देखि २०२१ सम्म

एनआरएनए अब नेपाली डायस्पोराको आधिकारिक प्रतिनिधि र नेपालको विकासमा एक शक्तीको रूपमा व्यापक रूपमा मान्यता प्राप्त छ । यसले धेरै देशहरूमा राष्ट्रिय समन्वय परिषद् भनिने ८५ अध्यायहरू समेट्छ । यसले डायस्पोरालाई नेपालसँग सम्बन्धित सामाजिक, आर्थिक मुद्दाहरूमा छलफल गर्न साझा प्लेटफर्म प्रदान गर्दछ र जसरी पनि नेपालको विकासमा सहयोग गर्न नेपालीहरूलाई परिचालन गर्दछ ।

एनआरएन नेपाल र विश्वभरका नेपालीहरूका बीचमा घरघरको नाम बनेको छ । सन् २०१३ मा नेपाल सरकारले औपचारिक रूपमा एनआरएनएलाई सामाजिक संस्थाको रूपमा दर्ता ग¥यो ।

गैर आवासीय नेपाली संघले आफ्नो देशमा कानुनी कठिनाइमा परेका वा समस्याग्रस्त देशमा फसेका नेपालीहरूलाई धेरै पटक सहयोग गरेको छ । नेपालमा बाढी, भूकम्प वा महामारीजस्ता प्राकृतिक प्रकोप आइपर्दा यो तुरुन्तै धरातलमा पुगेको छ ।

लाप्राक गाउँका भूकम्पपीडितका लागि आवास निर्माण, बाढी, पहिरो र राहतका लागि प्रधानमन्त्री राष्ट्रिय राहत कोषमा उपलब्ध गराइएको रकम छुट्टै छ ।

एनआरएनएले कोभिड–१९ विरुद्ध लड्न दुर्गम देशमा छरिएका झण्डै दुई लाख नेपालीलाई सहयोग गरेको छ । यसले सयौं अक्सिजन सिलिन्डरहरू ल्यायो जब देशमा तिनीहरूको गम्भीर अभाव थियो ।

एनआरएनएका वरिष्ठ उपाध्यक्ष बद्री केसीका अनुसार नेपालमा एनआरएनको कुल लगानी ५० अर्ब रुपैयाँ रहेको छ । १० अर्बको पूँजी रहेको एनआरएन लगानी कोष हालै नेपाल सरकारमा दर्ता भएको छ ।

एनआरएनएले विगतका वर्षहरूमा जे हासिल गरेको छ त्यसमा गर्व गर्न लायक धेरै छन, तर सरकारले उनीहरूलाई प्रोत्साहन गर्न आफ्नो भूमिका निर्वाह गरेको भए र राजनीतिज्ञहरूले १८ वर्षअघि दिएको आश्वासन पूरा गरेको भए अझ धेरै गर्न सकिन्थ्यो । संस्था अझै संस्थागत रुपमा विकास हुन सकेको छैन । गैर आवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) को निर्वाचनका क्रममा सार्वजनिक झडप र भोट किनबेचको आरोप दिनचर्या बन्दै गएको छ ।

संस्थाले गैरराजनीतिक रुपमा मान्यता पाए पनि विशेष गरी यसको कार्यकारिणीहरूको चुनावको समयमा यसले राजनीतिक दलहरूलाई आफ्नो मामिलामा हस्तक्षेप गर्नबाट रोक्न असफल भएको छ ।

अक्सर, संगठनको नेतृत्व गर्न चाहने एनआरएनहरूले आफ्नो उम्मेदवारीका लागि राजनीतिक दलहरूको समर्थन खोजेको छ, जसले गर्दा राजनीतिकरणको ढोका खुला गरिदिएको छ ।

एनआरएनएमा राजनीतिकरण

हालसम्म एनआरएनएको निर्वाचनलाई प्रभाव पार्न राजनीतिक दलहरू लुकेर काम गरिरहेका थिए । यो वर्षको निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसले सार्वजनिक रूपमा त्यो काम गरिरहेको छ ।

आफ्नो मनपर्ने उम्मेदवारको समर्थन जुटाउन पार्टीले आधिकारिक रूपमा आफ्ना वरिष्ठ नेताहरूलाई परिचालन गरेको छ र निर्वाचनका लागि प्रतिनिधि छनोटमा अनियमितता भएको केही गुनासोका आधारमा प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको नेतृत्वमा रहेको कांग्रेस नेतृत्वको सरकारले एनआरएनएको निर्वाचन रोक्न निर्देशन दिएको छ । निर्वाचन २० अक्टोबर २०२१ को लागि तय गरिएको थियो ।

भरपर्दो श्रोतले बताएअनुसार एनआरएनएका अध्यक्षका उम्मेदवारहरू मध्ये एकले प्रधानमन्त्रीमा सीधा पहुँच राखेर लबिङ गर्दा कांग्रेस नेताहरू परिचालन गरियो र सरकारबाट चुनाव रोक्न आदेश दिइयो ।

निर्वाचन प्रतिनिधि वा उम्मेदवारको योग्यताको बारेमा गुनासो नयाँ होइन । सन् २०१३ मा मैले प्रमुख निर्वाचन आयुक्तको जिम्मेवारी समाल्दा पनि निर्वाचन आयोगले अनियमितताका धेरै उजुरीहरू सम्हालेको थियो ।

द्वन्द्वको समाधान संगठनको आन्तरिक मामिला हो । कांग्रेसले यो कुरा राम्ररी बुझ्नुपर्छ । यसले महाधिवेशनको लागि प्रतिनिधि छनोटका लागि प्रयोग गरिएका विधिहरूको वैधता सम्बन्धी धेरै गुनासोहरू सम्बोधन गरेको छ । पश्चिमाञ्चलका केही जिल्लामा प्रतिनिधि चयनलाई लिएर नेपाली कांग्रेसमा अझै असन्तुष्टि छ । तर, महाधिवेशन भइरहेको छ ।

नेपाली काङ्ग्रेसको इतिहासको एउटा दलले एनआरएनएको निर्दलीय संविधानलाई बेवास्ता गरी आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप गर्नु नितान्त लाजमर्दो कुरा हो । अझ लाजमर्दो कुरा के छ भने कांग्रेसका वरिष्ठ नेताहरूले पार्टीका नेताहरूका सामु उभिन सकेनन् र तिनीहरूको अवाञ्छनीय ब्यवहारलाई आँखा चिम्लेर स्वीकार गरेका छन्।

नेपाली काङ्ग्रेसको प्राथमिकता प्राकृतिक प्रकोपदेखि लिएर सर्वोच्च अदालतसम्मका अनेकौं समस्या समाधानमा हुनुपर्छ, एनआरएनएलाई राजनीतिकरण गर्न होइन ।

एनआरएनएको राजनीतिकरण असंवैधानीक हो भन्ने कुरा उनीहरूलाई थाहा हुनुपर्छ । सरकारले स्वीकृत गरेको एनआरएनएको विधानले यसलाई स्वतन्त्र र अराजनैतिक भएको उल्लेख गरेको छ । नेपाली काङ्ग्रेसको प्राथमिकता प्राकृतिक प्रकोपदेखि लिएर सर्वोच्च अदालतसम्मका अनेकौं समस्या समाधानमा हुनुपर्छ, एनआरएनएलाई राजनीतिकरण गर्नु होइन ।

थुप्रै सांगठनिक कमजोरीका बाबजुद पनि विगत १८ वर्षमा एनआरएनए नेपाली डायस्पोराको प्रतिनिधि संस्थाको रुपमा विकसित भएको छ । राजनीतिक दलहरूले आफ्नो आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गर्न छोड्दैनन् । संगठनको अखण्डता र गैरपक्षीय चरित्रलाई जोगाउने काम एनआरएनहरूको हो । राजनीतिकरण गरिएको एनआरएनए असफल एनआरएनए हो ।

कोइराला एनआरएनएको संस्थापक सदस्यमध्येको एक हुनुहुन्छ । एनआरएनएमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनु भएको कोइराला हाल क्यानडामा बस्दै आउनु भएको छ ।

(काठमाडौं पोष्टमा प्रकाशित कोइरालाको लेख विश्व सन्देशले नेपालीमा अनुवादन गरेको हो)


प्रकाशित | २१ कार्तिक २०७८, आईतवार २२:२५

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!